Kwartet Śląski / Adam Krzeszowiec / Kolory Rosji - NOSPR

X Kwartet smyczkowy As-dur op. 118 (1964) powstał w ciągu 11 dni, podczas letniego odpoczynku w domu pracy twórczej w Dyliżanie (Armenia). Choć nie brak w nim elementów dramatycznych i drapieżnych (nawiązania do demonicznego Scherza z X Symfonii), całość tchnie rzadkim u Dymitra Szostakowicza (1906-1975) spokojem, podkreślonym przez klamrę odpowiadających sobie wzajemnie części skrajnych.

Sofia Gubaidulina (ur. 1931) przyszła na świat w Tatarstanie. Dojrzałość stylu osiągnęła pod koniec lat 1970, kiedy inspiracje chrześcijańskie (prawosławne) i pitagorejskie (liczbowe) połączyły się w jedno. Tak powstał idiom swoisty: zakorzeniony w tradycji muzyki XX wieku, zwłaszcza Weberna i Szostakowicza, ale poczęty z rewerencji dla muzyki dawnej, z Janem Sebastianem Bachem na czele. Reflection on the Theme B-A-C-H to miniatura o krystalicznej konstrukcji. Poruszająca narracja prowadzi do odnalezienia, w pokorze chorałowej ciszy, dźwięków B-A-C-H.

Talent Antona Areńskiego (1861-1906) zrobił tak wielkie wrażenie na jego profesorze kompozycji, Mikołaju Rimskim-Korsakowie, że ten poprosił go o pomoc w ukończeniu opery Śnieżynka. Nic dziwnego, że Areński znalazł się w orbicie wpływów Wielkiej Gromadki, której celem było zapoczątkowanie odrębnej, narodowej tradycji muzyki rosyjskiej. Jednak po przeprowadzce do Moskwy zmienił front: stanął u boku Piotra Czajkowskiego i docenił zalety stylu kosmopolitycznego. Jego niezdecydowanie sprawiło, że stał się muzykiem „bezpartyjnym”, co było źródłem wielu kłopotów. Jego Kwartet a-moll op. 54 (bez drugich skrzypiec, z dwoma wiolonczelami – stąd elegijny koloryt) poświęcony jest pamięci Czajkowskiego. Zręcznie łączy styl europejski i rosyjski, z przewagą tego ostatniego: początkowy temat to cytat z prawosławnego nabożeństwa żałobnego (kiedy powróci w finale, będzie mu towarzyszyć radosna pieśń Sława Bogu). Część środkowa to wariacje na temat pieśni Czajkowskiego.

Marcin Trzęsiok