KONCERT INAUGURUJĄCY SEZON JUBILEUSZOWY - NOSPR

Obraz muzyczny W głębi morza to dzieło o podłożu programowym. Wzorujący się na muzyce Richarda Straussa kompozytor dążył do możliwie maksymalnego wykorzystania szerokiej palety barw, jakie daje rozbudowana orkiestra symfoniczna z potrójną obsadą instrumentów dętych, wzbogaconą klarnetem basowym, kontrafagotem, tubą basową, wielkim bębnem i harfą. Niestety nic nie wiemy o marynistycznych doświadczeniach Fitelberga w tym okresie (późniejsze podróże morskie pewnie je wzbogaciły), lecz korzystając z poszerzonego instrumentarium, swojego doświadczenia orkiestrowego i opierając się na bogatej wyobraźni, kompozytor w swojej uwerturze sugestywnie oddał obraz zmieniającego się morza – od idyllicznego niemal spokoju (większe zaangażowanie kwintetu smyczkowego, udział fletów, harfy) po zaskakujące wzburzenie (aktywność grupy instrumentów dętych blaszanych i perkusyjnych we fragmentach tutti). Dzieło odznacza się dobrze wyważonym czasem trwania (ok. 23 minuty) i logiką dramaturgii; kompozytor szkicuje zróżnicowane obrazy i emocje – od groźnej potęgi po wyrażenie pogody ducha czy wręcz radości z możliwości obcowania z nieobliczalnym przecież żywiołem. Obraz muzyczny W głębi morza rzadko gości na estradach koncertowych i dotąd nie był prezentowany publicznie przez NOSPR; został jednakże nagrany archiwalnie w 1999 roku (WOSPR pod dyrekcją Marcina Nałęcz-Niesiołowskiego).
 

I Koncert wiolonczelowy Es-dur należy zatem do wyjątkowo bogatego w ważne wydarzenia i nowe dzieła okresu twórczości Szostakowicza. Ukończony latem 1959 roku, w październiku został po raz pierwszy wykonany w Leningradzie. Solistą był Mścisław Rostropowicz, któremu dzieło zostało dedykowane, dyrygował Jewgienij Mrawinski. Koncert tryska energią i pogodą ducha, ale przemawia również głębokim liryzmem. Żywym ruchem i dużą witalnością odznaczają się jego skrajne ogniwa: część I, Allegretto, o lekko zaznaczonej formie sonatowej, z przeważającym w przebiegu muzycznym tematem głównym (a zwłaszcza jego czołowym motywem pełniącym funkcję spoiwa całości) oraz finałowe Allegro con moto (część IV) utrzymane w formie ronda, odznaczające się niezwykłym temperamentem. W wyraźnym kontraście do tychustępów pozostaje, zachwycająca bogactwem inwencji melodycznej, część II (Moderato). Liryczna w nastroju, nawiązuje w skrajnych członach do melodyki ludowej, z którą wyraźnie kontrastuje jakby serenadowy temat (orkiestra) członu środkowego; w nim zresztą dochodzi do dramatycznej kulminacji napięcia. Bezpośrednio do II ustępu Koncertu dołączona jest wielka kadencja solowa (stanowiąca III część cyklu), która z szeroko kreślonych recytatywów przechodzi do szybkich, wirtuozowsko potraktowanych figur rytmicznych.
Karol Rafał Bula

Symfonia fantastyczna. Epizod z życia artysty (1830) należy do utworów, które wyznaczyły muzyce nowe szlaki. Zapoczątkowała nurt muzyki programowej XIX wieku. Młody Hektor Berlioz (1803-1869) wypełnił tę muzykę swą własną biografią – rzecz również wcześniej nie spotykana, przynajmniej w takiej skali. Jest to opowieść o miłosnych perypetiach. Ale wszystko odbywa się w wyobraźni: pojawia się kobieta-ideał, wokół jej obrazu krystalizują się marzenia, obsesje, lęki. Aura fantasmagorii osiąga szczyt w ostatnich dwóch częściach, które przedstawiają wizje po zażyciu opium – marsz na ścięcie, a potem bycie świadkiem własnego pogrzebu, który odbywa się pośród sabatu czarownic. A w diabelskiej orgii bierze udział także Ona…  Program od początku budził kontrowersje, choć jego wartość – przynajmniej historyczna – jest ogromna: oto pierwszy utwór tak otwarcie podszyty ironią, zrywający z estetyką piękna i wzniosłości. To już antycypacja francuskich „poetów przeklętych” i mrocznej atmosfery modernizmu. Ale przy tym – jakaż uczta dla zmysłów!
Marcin Trzęsiok